Legionella in huis: waar het risico werkelijk zit

De legionellabacterie komt van nature in kleine hoeveelheden in water voor. Ziek worden mensen niet van drinken, maar van het inademen van fijne waterdruppels, bijvoorbeeld onder een douche of bij een tuinsproeier.

Om zich te vermeerderen heeft de bacterie drie dingen tegelijk nodig: water dat stilstaat, een temperatuur die grofweg tussen de twintig en vijftig graden ligt, en tijd. Onder ongeveer twintig graden gebeurt er weinig, en boven ongeveer zestig graden sterft de bacterie snel af.

Daarmee is meteen duidelijk waar het in een woning misgaat: niet in de koudwaterleiding die dagelijks wordt gebruikt, maar in lauw water dat ergens dagen of weken blijft staan.

Een warmwatervat of boiler die te laag is ingesteld. Wordt de inhoud niet warm genoeg, dan is het vat precies de omgeving waarin de bacterie zich thuis voelt. Een boiler hoort daarom op ten minste ongeveer zestig graden te staan, met een mengkraan verderop tegen verbranding.

Leidingen naar een tappunt dat bijna nooit wordt gebruikt: een logeerbadkamer, een buitenkraan, een tweede toilet. Het water in dat stuk leiding staat stil en neemt de temperatuur van de omgeving aan.

Een te lang stuk leiding tussen het warmwatertoestel en de kraan. Hoe langer de weg, hoe meer water er lauw in blijft staan zodra u de kraan dichtdraait.

En de douchekop met slang. Daar blijft altijd water in achter, het is de plek waar de nevel ontstaat, en het is meteen de plek waar u met de fijnste druppels te maken heeft.

Ook een koudwaterleiding kan opwarmen als hij lang naast een warme leiding of door een warme ruimte loopt. Koud water hoort koud te blijven; dat is net zo goed een maatregel als warm water warm houden.

Dit is het praktische moment waarop het ertoe doet. Heeft er een of twee weken niemand gedoucht, dan staat er lauw water in de leidingen en in de douchekop.

Spoel dan door voordat u de douche gebruikt. Neem de douchekop van de slang af of leg hem in een emmer met water, zodat er geen nevel ontstaat, en laat eerst het warme water enkele minuten flink doorlopen. Doe daarna hetzelfde met de kranen die niet zijn gebruikt.

Blijf tijdens dat doorspoelen niet in de ruimte staan en zet de deur open. Het gaat om de nevel, niet om het water zelf.

Bij een woning die maanden leeg heeft gestaan, is doorspoelen alleen niet voldoende en is het verstandig het warmwatertoestel en de leidingen te laten beoordelen voordat er weer gedoucht wordt.

Aan het toestel zelf komen wij niet: een boiler of warmwatertoestel plaatsen, vervangen of nakijken staat niet in ons aanbod. Is het toestel gasgestookt, dan komt de wet er nog bij. Dat gaat om een geiser, een gasboiler of een combiketel. Sinds 1 april 2023 mag werk aan een gasverbrandingsinstallatie alleen door een daarvoor gecertificeerd bedrijf worden gedaan, en de opdrachtgever is daar wettelijk medeverantwoordelijk voor. Wij doen dat werk niet.

Dat is voor u geen formaliteit. De regeling maakt niet alleen het uitvoerende bedrijf strafbaar maar ook de opdrachtgever die zonder dat certificaat opdracht geeft. Vraag om het registratienummer en zoek het op in het openbare register van de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw.

Wat wij rond dit onderwerp wel doen is de waterzijde: leidingwerk vervangen of verleggen, een dood eind bij de bron afdoppen, kranen vervangen en een lekkage opsporen voordat er iets wordt opengebroken. Dat is precies het deel waar in een woning het stilstaande water zit, en er komt geen gas aan te pas.

De keuzes die het risico bepalen, worden gemaakt op de tekening en niet tijdens het gebruik. Korte leidingen naar de tappunten, geen dode einden en warme en koude leidingen niet tegen elkaar aan: dat zijn de drie principes.

Een dood eind is een stuk leiding dat nergens meer heen gaat, bijvoorbeeld omdat een kraan is verwijderd maar de leiding is blijven zitten. Daar staat het water permanent stil. Zo een stuk hoort bij de bron te worden afgedopt, niet halverwege.

Wordt er een warmwatervat geplaatst, dan hoort erbij hoe dat vat periodiek op temperatuur komt en hoe verbranding aan de kraan wordt voorkomen. Die twee eisen werken tegen elkaar in en dat wordt met een mengkraan opgelost, niet door het vat lager in te stellen.

De wettelijke beheersplicht met verplichte metingen en beheersplannen geldt voor zogeheten prioritaire installaties: denk aan zorginstellingen, hotels, campings en zwembaden. Voor een gewone woning geldt die plicht niet.

Dat betekent niet dat het risico er niet is; het betekent dat er geen papieren verplichting tegenover staat. De maatregelen die tellen zijn eenvoudig en kosten niets: warm water warm houden, koud water koud houden, en zorgen dat er nergens water weken stilstaat.

Verhuurt u een deel van uw woning, heeft u een bed and breakfast, of levert u water aan derden, dan kan uw situatie wel onder aanvullende regels vallen. Dat is een vraag voor de toezichthouder of voor uw gemeente en niet iets waarover wij uitspraken doen.

Heeft u na een periode van leegstand of na werk aan de leidingen klachten die lijken op een longontsteking, meld dan bij de huisarts dat u aan waternevel bent blootgesteld. Dat is informatie die de arts verder helpt.